Historia na niedzielę: Tramwaje w Bytomiu – ponad 130 lat komunikacji miejskiej

Bytom to jedno z najstarszych miast Górnego Śląska, które odgrywało kluczową rolę w rozwoju transportu publicznego w regionie. Tramwaje, które pojawiły się tu już w 1894 roku, stały się nieodłącznym elementem miejskiego krajobrazu. Dziś sieć tramwajowa w Bytomiu jest częścią systemu komunikacyjnego Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, łącząc dzielnice takie jak Bobrek, Łagiewniki, Rozbark, Stroszek-Dąbrowę Miejską, Szombierki i Śródmieście. W przeszłości tramwaje docierały także do Karbia, Miechowic i Stolarzowic.

Początki bytomskich tramwajów (1894–1898)

Pierwsza linia tramwajowa na Górnym Śląsku została uruchomiona 27 maja 1894 roku. Była to jednak nie elektryczna, a parowa kolej miejska, która połączyła Bytom z Piekarami Śląskimi (wówczas Deutsch Piekar) przez Rozbark i Szarlej. Jeszcze w tym samym roku linię przedłużono do Gliwic przez Zabrze.

Infrastrukturę obsługiwały parowozy produkcji niemieckiej firmy Hohenzollern A.G., a cała trasa liczyła 34,5 km. W Rozbarku powstała pierwsza zajezdnia, mieszcząca się przy dzisiejszej ul. Stanisława Witczaka.

W 1898 roku spółka Oberschlesische Dampfstraßenbahn otworzyła kolejną linię – z Bytomia przez Szombierki i Biskupice do Zabrza.

Era tramwajów elektrycznych (1898–1914)

Dzięki rozwojowi elektrowni w Zabrzu i Chorzowie, w 1898 roku rozpoczęto elektryfikację sieci tramwajowej. W 1913 roku uruchomiono pierwsze normalnotorowe (o szerokości toru 1435 mm) linie miejskie (Städtische Straßenbahn Beuthen).

Nowe trasy prowadziły:

• z bytomskiego rynku do Miechowic (z odgałęzieniem Karb – Dąbrowa Miejska),
• z rynku na ul. Piekarską, gdzie wybudowano nową zajezdnię.

Stopniowo przebudowywano też stare linie wąskotorowe na normalnotorowe.

Lata międzywojenne – podział sieci i modernizacja

Po I wojnie światowej i podziale Górnego Śląska (1922) sieć tramwajowa została przecięta granicą polsko-niemiecką. Linie do Królewskiej Huty (Chorzowa), Świętochłowic, Piekar Śląskich i Bobrka zostały rozdzielone.

W latach 30. XX wieku trwała masowa przebudowa torów na normalnotorowe. W Bytomiu prace zakończono w 1935 roku. Miasto inwestowało w nowe połączenia:

• 1925 – przedłużenie linii do Wieszowy przez Rokitnicę,
• 1927 – nowa trasa do kopalni „Nowy Orzeł Biały”,
• 1928 – linia do Helenki.

W 1931 roku wprowadzono pierwszy tramwaj pospieszny (oznaczony literą „E”) na trasie Bytom–Gliwice.

Okres powojenny (1945–1989)

Po II wojnie światowej tramwaje wznowiły kursowanie 19 marca 1945 roku. W 1951 roku bytomską komunikację przejęło Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach.

W latach 50. i 60. sieć była modernizowana, ale też likwidowano niektóre odcinki (m.in. z powodu szkód górniczych). W 1968 roku oddano do użytku zajezdnię Stroszek, zastępującą starą zajezdnię przy ul. Piekarskiej.

W latach 70. i 80. zlikwidowano kilka linii, m.in.:

• do Dąbrowy Miejskiej (1976),
• do Piekar Śląskich (1979),
• do Rokitnicy i Wieszowy (1983).

Współczesność – Tramwaje Śląskie i plany rozwoju

Po 1989 roku nastąpiły zmiany w organizacji transportu. W 2003 roku powołano spółkę Tramwaje Śląskie, która przejęła zarządzanie siecią.

W ostatnich latach modernizowano kluczowe odcinki, m.in.:

• 2008 – remont placu Sikorskiego,
• 2014 – odbudowa linii do Łagiewnik.

Obecnie trwają projekty modernizacyjne w ramach Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, mające na celu poprawę jakości transportu tramwajowego w Bytomiu.

Bytomskie tramwaje to żywa historia śląskiej komunikacji. Od parowozów przez elektryfikację po współczesne niskopodłogowe składy – przez 130 lat służyły mieszkańcom, kształtując rozwój miasta. Dziś, mimo wyzwań, pozostają ważnym elementem metropolitalnego systemu transportowego.

Zdjęcia fotopolska.eu