Historia na niedzielę: Pałac Thiele-Wincklerów w Miechowicach

Pałac Thiele-Wincklerów w Miechowicach, położony w dzisiejszym Bytomiu, to miejsce o bogatej i burzliwej historii, które przez ponad stulecie było świadkiem ważnych wydarzeń i zmian architektonicznych. Jego dzieje sięgają początków XIX wieku, a dziś, mimo zniszczeń, pozostaje ważnym elementem dziedzictwa kulturowego Śląska.

Początki pałacu: klasycystyczna perła

Budowa pałacu rozpoczęła się w 1812 roku z inicjatywy kupca Ignacego Domesa, który w tym samym roku nabył wieś Miechowice. Pałac, ukończony w 1817 roku, został wzniesiony w stylu klasycystycznym i stanowił prezent dla córki Domesa – Marii. Był to elegancki, reprezentacyjny budynek, który od początku pełnił funkcję rezydencji mieszkalnej, a także symbolu statusu społecznego rodziny.

Era Franza Wincklera: od górnika do magnata

W 1819 roku do Miechowic przybył 16-letni Franz Winckler, który rozpoczął pracę jako górnik. Dzięki swojej pracowitości i zdolnościom szybko awansował, a w 1831 roku, po śmierci swojego pracodawcy Franciszka Aresina, przejął jego obowiązki. Wkrótce potem, w wyniku tragicznych okoliczności – śmierci pierwszej żony i córki – Franz ożenił się z Marią Aresin, wdową po Franciszku, która była właścicielką pałacu. Maria była od niego starsza o 14 lat, ale jej majątek pozwolił Wincklerowi na dalsze inwestycje i rozwój kariery.

W 1844 roku Miechowice nawiedziła trąba powietrzna, która poważnie uszkodziła pałac, zrywając m.in. dach. Franz Winckler wykorzystał okazję do przebudowy i rozbudowy rezydencji. Pałac zyskał wówczas neogotycki charakter, inspirowany XVI-wiecznym angielskim stylem Tudorów. Kolejna znacząca rozbudowa miała miejsce około 1860 roku, kiedy dobudowano prawe i lewe skrzydło pałacu. W tym czasie właścicielami byli już córka Franza Wincklera z pierwszego małżeństwa – Waleska von Winckler – oraz jej mąż Hubert von Tiele.

Matka Ewa: duchowa spuścizna pałacu

Jedną z najważniejszych postaci związanych z pałacem była Ewa von Tiele-Winckler, znana jako Matka Ewa. Córka Waleski i Huberta, spędziła w pałacu dzieciństwo, a później zasłynęła jako założycielka diakonii ewangelickiej i działaczka charytatywna. Jej duchowe dziedzictwo do dziś jest pamiętane w regionie.

Upadek i zniszczenie pałacu

Pałac pozostawał w rękach rodziny Tiele-Wincklerów do 1925 roku, kiedy to hrabia Klaus Tiele-Winckler sprzedał go spółce Preussengrube AG, zarządzającej miejscową kopalnią węgla. Niestety, w 1945 roku pałac został splądrowany i podpalony przez żołnierzy Armii Czerwonej. Wypalone mury, które przetrwały pożar, zostały wysadzone w powietrze przez saperów Ludowego Wojska Polskiego w latach 1954-1955. Do dziś zachowała się jedynie oficyna pałacowa, która przez wiele lat pozostawała w ruinie.

Rewitalizacja i przyszłość pałacu

30 czerwca 1995 roku zespół pałacowo-parkowy Tiele-Wincklerów został wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego. W skład zespołu wchodzą: oficyna pałacowa, pozostałości pałacu, park oraz zespół dendrologiczny. W 2019 roku rozpoczęły się prace rewitalizacyjne oficyny, które pochłonęły około 11,6 mln zł, z czego ponad 5,5 mln zł pochodziło z funduszy Unii Europejskiej. Oficyna została odrestaurowana i ma służyć celom kulturalnym, przywracając dawny blask temu historycznemu miejscu.

Park Tiele-Wincklerów: zielone dziedzictwo

Park pałacowy, ukształtowany na początku XIX wieku w stylu ogrodu krajobrazowego, stanowi dziś ważne miejsce rekreacyjne dla mieszkańców Bytomia. W połowie XIX wieku park został poszerzony, zachowując swój pierwotny układ kompozycyjny. Od 1995 roku park, wraz z ruinami oficyny i pozostałościami pałacu, jest objęty ochroną konserwatorską.

Podsumowanie

Pałac Thiele-Wincklerów w Miechowicach to miejsce o niezwykłej historii, które przetrwało burzliwe dzieje Śląska. Choć sam pałac został zniszczony, jego oficyna i park przypominają o dawnej świetności tego miejsca. Dzięki pracom rewitalizacyjnym, oficyna pałacowa odzyskała swój blask, stając się ważnym centrum kulturalnym i symbolem odrodzenia dziedzictwa regionu.

Zdjęcia: archiwum UM w Bytomiu, polska.org