Trójmiasto Gliwice-Zabrze-Bytom – niezrealizowany projekt miasta metropolitalnego

Trójmiasto Gliwice-Zabrze-Bytom (niem. Dreistädteeinheit Gleiwitz-Hindenburg-Beuthen) to koncepcja miasta, które miało powstać w latach międzywojennych w Niemczech, łącząc Gliwice, Zabrze i Bytom. Projekt ten należy do najwcześniejszych planów metropolitalnych w regionie górnośląskim, będąc jednocześnie świadectwem dynamicznych przemian politycznych i gospodarczych tamtego okresu.

Tło Historyczne

Po plebiscycie w 1921 roku, część Górnego Śląska została przyłączona do Polski, tworząc autonomiczne województwo śląskie w ramach II Rzeczypospolitej. Region, dotychczas funkcjonujący jako jednolity organizm, został podzielony granicą. Rozdzielenie to zapoczątkowało rywalizację między polską a niemiecką częścią Górnego Śląska.

W odpowiedzi na te zmiany, władze niemieckie postanowiły stworzyć silne centrum administracyjne i gospodarcze. W 1926 roku rozpoczęto prace nad koncepcją dużego miasta metropolitalnego, łączącego Gliwice (Gleiwitz), Zabrze (Hindenburg) i Bytom (Beuthen).

Rysunek kolejki napowietrznej przygotowany dla gazety „Oberschlesien in Bild” z 1924 roku

Plany i Konkurs Architektoniczny

W 1928 roku ogłoszono konkurs na projekt nowego centrum metropolii, które miało powstać na terenie Zabrza. Konkurs przyciągnął znanych niemieckich architektów, takich jak:

• Max Berg,
• Paul Bonatz,
• Hans Poelzig.

Projekt autorstwa Hansa Poelziga został uznany za najciekawszy. Na dzisiejszym placu Wolności w Zabrzu zaplanowano nowoczesne centrum miasta, obejmujące:

• teatr miejski,
• kino,
• dwa place miejskie,
• budynki administracyjne, handlowe i usługowe.

Plan zagospodarowania przestrzennego Gliwic, Zabrza, Bytomia i okolic z pracy Schabika, Stütza i Wolfa z 1929 roku

W planach uwzględniono także modernizację zabrzańskiego dworca, który miał stać się nowoczesnym obiektem z sześcioma peronami i halą dworcową, pełniąc jednocześnie funkcję stacji granicznej.

Ciekawostką była również koncepcja napowietrznej kolejki, wzorowanej na Wuppertaler Schwebebahn z Wuppertalu.

Dlaczego Projekt Nie Powstał?

Ambitne plany nigdy nie zostały zrealizowane. Główne przeszkody to:

• Kryzys ekonomiczny lat 30.,
• Zmiany polityczne w Niemczech, w tym dojście do władzy Adolfa Hitlera, dla którego modernistyczne projekty były niskim priorytetem.

Legenda i Symbolika

Z koncepcją Trójmiasta wiąże się legenda dotycząca fontanny przed Urzędem Miejskim w Gliwicach, zdobionej trzema faunami. Według lokalnych opowieści, fauny symbolizują nadburmistrzów Gliwic, Zabrza i Bytomia, którzy nie mogli dojść do porozumienia w sprawie planowanego połączenia miast.

Znaczenie Historyczne

Chociaż Trójmiasto Gliwice-Zabrze-Bytom nie zostało zrealizowane, jego koncepcja pozostaje jednym z najciekawszych przykładów międzywojennych projektów urbanistycznych. Świadczy o ówczesnych aspiracjach i wyzwaniach regionu, który do dziś pełni kluczową rolę w aglomeracji górnośląskiej.

Zdjęcia: Domeny publiczne