Bytom upamiętnił Żołnierzy Wyklętych

1 marca, w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, pod Pomnikiem Ofiar Terroru Komunistycznego w Bytomiu odbyły się miejskie uroczystości upamiętniające powojenne podziemie niepodległościowe. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele władz samorządowych, służb mundurowych, harcerze oraz uczniowie bytomskich szkół.

Kim byli Żołnierze Wyklęci?

Określenie „Żołnierze Wyklęci” to uczestnicy powojennej konspiracji niepodległościowej, którzy po 1945 roku nie złożyli broni i sprzeciwili się narzuconemu Polsce systemowi komunistycznemu oraz zależności od ZSRR.

W różnych strukturach podziemia – m.in. Armia Krajowa, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe czy organizacji „NIE” – działało według szacunków od 120 do 180 tysięcy osób

Historycy podają, że około 9 tysięcy zginęło w starciach z aparatem bezpieczeństwa, a tysiące kolejnych zostało skazanych w procesach wojskowych i więzionych w ciężkich warunkach. Badania nad ich losami prowadzi m.in. Instytut Pamięci Narodowej, który od lat dokumentuje archiwa, relacje świadków i akta sądowe.

Współczesna historiografia podkreśla, że podziemie powojenne nie było jednolite – obejmowało różne środowiska, motywacje i postawy. Biografie wielu jego uczestników nadal są przedmiotem badań, debat i analiz naukowych.

Bytomski wątek – płk Piotr Woźniak „Wir”

Z Bytomiem związany był m.in. Piotr Woźniak ps. „Wir” – żołnierz Armii Krajowej i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, uczestnik akcji „Burza”. Po wojnie zaangażował się w działalność konspiracyjną, a w 1947 roku skorzystał z amnestii i ujawnił swoją przeszłość.
Wraz z żoną zamieszkał w Bytomiu, gdzie pracował jako nauczyciel. Rok później został zatrzymany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i przewieziony do Rzeszowa. Śledztwo prowadzono brutalnie – początkowo usłyszał wyrok śmierci, który Najwyższy Sąd Wojskowy zamienił na 10 lat więzienia. Wolność odzyskał w 1955 roku.

Po wyjściu na wolność ukończył studia, obronił doktorat z nauk humanistycznych i powrócił do pracy pedagogicznej. Swoje doświadczenia opisał w książce Zapluty karzeł reakcji. Wspomnienia AK-owca z więzień w PRL, wydanej w Paryżu. Zmarł w 1988 roku. Spoczywa na cmentarzu Mater Dolorosa w Bytomiu.

Pamięć i refleksja

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, ustanowiony w 2011 roku, ma na celu przywracanie pamięci o osobach, które przez lata pozostawały wymazane z oficjalnej narracji historycznej PRL. Wczorajsze obchody są nie tylko hołdem dla ofiar represji, ale także okazją do refleksji nad złożonością powojennej historii Polski..

Bytom, poprzez coroczne uroczystości, wpisuje się w ogólnopolską tradycję upamiętniania tych, którzy – niezależnie od ocen i historycznych sporów – zapłacili wysoką cenę za swoją działalność w powojennym podziemiu.